Close

21 juni 2017

Gegijzelde Journalist(iek)

Verslaggever Derk Bolt en zijn cameraman Eugenio Follender. Het kan je haast niet ontgaan zijn dat ze ontvoerd zijn, het was namelijk overal op het nieuws. Dit terwijl de twee gewoon op reis waren voor hun werk. Ze waren in Colombia voor het programma Spoorloos. Dit keer zochten ze hier naar een biologische ouders van een Colombiaans meisje uit Nederland. Met de hele politieke situatie in het land hebben ze niks van doen en de reden van hun bezoek aan Colombia is nogal onschuldig, toch eindigde dit in een ontvoering door guerrillabeweging ELN….

Bovenstaand recente voorbeeld laat zien hoe onstabiel sommige landen zijn en hoe gevaarlijk ze zijn, maar eigenlijk zegt het nog meer over persvrijheid en het risico van de journalistiek. Het lijkt te veranderen, want niet alleen de oorlogsjournalisten worden doelwit. Ook presentatoren, nieuwsverslaggevers en correspondenten zijn in zekere mate ‘aantrekkelijker’ geworden, de reden van bezoek aan een land door een journalist doet er niet meer toe. Het gaat de bewegingen puur om het inzaaien van angst, genereren van aandacht of het afdwingen van politieke concessies voor eigen gewin. In deze blog wordt kort uiteengezet wat persvrijheid is en welke gebieden als goed of als slecht gemarkeerd zijn op de wereld.

Persvrijheid

In Nederland garandeert wetsartikel 7 van de Nederlandse Grondwet de Persvrijheid. Normaal zou ik deze nooit helemaal opnemen in een blog, maar hier kan deze wegens relevantie niet ontbreken. Dit staat er in de wetsartikel 7:

  1. Niemand heeft voorafgaand verlof nodig om door de drukpers gedachten of gevoelens te openbaren, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.
  2. De wet stelt regels omtrent radio en televisie. Er is geen voorafgaand toezicht op de inhoud van een radio- of televisie-uitzending.
  3. Voor het openbaren van gedachten of gevoelens door andere dan in de voorgaande leden genoemde middelen heeft niemand voorafgaand verlof nodig wegens de inhoud daarvan, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet. De wet kan het geven van vertoningen toegankelijk voor personen jonger dan zestien jaar regelen ter bescherming van de goede zeden.
  4. De voorgaande leden zijn niet van toepassing op het maken van handelsreclame.

Heel Europa scoort overigens relatief goed qua persvrijheid. De top 5 is in 2017: 1. Noorwegen, 2. Zweden, 3. Finland, 4. Denemarken en 5. Nederland. Dat betekent dat hier de media fungeert als de 4e macht, journalisten veilig zijn bij het uitoefenen van hun werk, vrij zijn om gedachten en meningen op te tekenen of kritische stukken te publiceren en dat er geen tot heel weinig censuur van bovenaf (directie-, regering-, of overheidsniveau) is op de artikelen die in de media komen.

Gelukkige afloop?

Gezien geslaagde (internationale en religieuze) bemiddeling ziet het er voor Derk Bolt en Eugenio Follender vooralsnog goed uit. Ze komen waarschijnlijk vrij en kunnen hun programma afmaken, waarna ze terug kunnen reizen naar Nederland. Hun voorbeeld staat echter niet op zichzelf. Vorig jaar kidnapte de guerrillabeweging ELN Spaanse journalisten, én daarna twee Colombiaanse collega’s die naar het gebied afreisden om van de situatie verslag te doen. Alle ontvoerde journalisten werden later vrijgelaten. Gelukkig maar, want van een goede afloop is niet altijd sprake!

Persvrijheid in het gedrang

Dictaturen, oorlogen, machtskwesties, terrorisme en guerrillastrijd. Bij alles is de waarheid het eerste slachtoffer en komt de persvrijheid fors in het gedrang. Soms kortstondig, maar heel vaak is het bestuur zo zwak dat het echt zeer lang duurt voor een land zich zo herstelt dat het van het stempel ‘rood’ naar het sein ‘groen’ kan gaan wat betreft persvrijheid. Daarvoor is namelijk een forse revolutie in de gedachte van de bestuurder van een land of diens volk vereist. Politieke, economische en sociale stabiliteit zijn hierin belangrijke factoren. De houding en verstandhouding tegenover de media dient er vervolgens ook nog een van balans te zijn. Leiders of burgers mogen niet argwanend ten opzichte van de media staan. Daarnaast moet de media zelfstandig kunnen opereren en kunnen publiceren zonder vooraf censuur opgelegd te krijgen.

Wereldwijd is de persvrijheid serieus in het gedrang. De Persvrijheidsmonitor stond in 2016 op z’n laagste punt ooit. Landen waar de persvrijheid niet goed is, zijn als top 5: 1. Noord-Korea, 2. Eritrea, 3. Turkmenistan, 4. Syrië en 5. China. De monitor voor persvrijheid is niet gelijk aan het gevaar dat een journalist loopt op reportage in het buitenland. Vorig jaar, in 2016, waren de gevaarlijkste landen Syrië, Yemen, Turkije, Libië en Irak (bron: CPJ). Soms komt het ook dichtbij huis, want Frankrijk stond na de aanslagen op Charlie Hebdo ook in die lijst. Hoeveel slachtoffers qua burgerjournalisten en vakjournalisten een jaar kost wordt bijgehouden door het International News Safety Institute (INSI). Dit doen ze om de bewustwording hierover te vergroten. Als instituut bieden bieden ze journalisten en grote mediabedrijven een netwerkplatform om ervaringen uit te wisselen, nieuws over veiligheidssituaties in landen als eerste met elkaar te delen, workshops aan te reiken en verzorgen ze regionaal bijeenkomsten of discussies over de veiligheid van journalisten.